TegenlichtSeizoen 25
AL
Tegenlicht in Dutch or Backlight in English is a series of television documentaries by the VPRO, a Dutch public broadcasting organisation. Backlight "aims to grasp the quintessence of prominent trends and developments" in the practice of critical journalism, and tries to improve understanding of the intricate inner workings of our modern society.
Where to Watch Tegenlicht • Seizoen 25
17 Episodes
- De stille economische crisis
A1De stille economische crisisVolgens de Londense ex-bankier en wiskundegenie Gary Stevenson zitten we middenin een grote economische crisis. Maar niet eentje die gepaard gaat met een plotselinge schok zoals een beurscrash. Hij denkt dat een economische crisis eruit kan zien als huizenprijzen die maar blijven stijgen. - China's grote charmeoffensief
A2China's grote charmeoffensiefMet politicoloog Maria Repnikova duiken we in de wereld van soft power. In haar boek Chinese Soft Power onderzoekt ze hoe China de wereld niet langer met geweld wil overtuigen, maar met aantrekkingskracht. Macht die in plaats van top-down, juist van onderen opborrelt. Bij soft power wordt dikwijls gedacht aan teerhartige leiders, die de onderdaan met fluwelen handschoen over het bolletje aait. Niets is minder waar. - Apartheid als verdienmodel
A3Apartheid als verdienmodelVolgens auteur en onderzoeksjournalist Antony Loewenstein zullen Big Tech en staten steeds meer samen optrekken om een bevolking te controleren en uiteindelijk onderdrukken. Volgens hem is heel Palestina inmiddels een laboratorium voor de surveillance industrie. Het idee dat elke Palestijn een bedreiging vormt is zo mainstream dat iedereen in de gaten gehouden moet worden. Om dat systeem draaiende te houden, krijgt Israël al jaren hulp van Big Tech van één van de snelst groeiende techbedrijven ter wereld: Palantir, genoemd naar een ziende steen met voorspellende krachten, uit Lord of the Rings. - Wanneer barst de AI-bubbel?
A4Wanneer barst de AI-bubbel?De AI-industrie is een groeiende bubbel. Investeringen in bedrijven die AI-applicaties bouwen zijn hot. Heel hot. De vraag is waar we ons nu op de golf bevinden. Is die golf bijna op zijn top en staat de AI-bubbel op crashen, of is het nog lang niet zover? Vanuit Shanghai analyseert en becommentarieert de Chinese econoom Andy Xie de relatie tussen de Amerikaanse en Chinese financiële markten voor onder andere Bloomberg en de South China Morning Post. Analyses die als tegendraads en provocatief gezien worden. 'America's idea of winning is to create a God. That God will live in San Francisco. And the God works for America,' aldus Xie. - Van worstelheld naar autocraatA5
Van worstelheld naar autocraatVan worstelpersonage naar president van het Witte Huis: Trump heeft zijn opkomst volgens journalist en schrijver Josephine Riesman te danken aan zijn ervaring met showworstelen. Zij neemt de innige band tussen Trump en de professionele worstelindustrie onder de loep. Van jongs af aan is Trump fan van professioneel worstelen: een entertainmentsport waarbij alles draait om het meeslepen van het publiek door middel van spektakel en bedrog. Precies deze tactiek is voor Trump de basis van zijn politieke aanpak geworden. - Fascisme is terug
A6Fascisme is terugVoor de omstander wellicht een opmerkelijke zet: Elon Musk die de radicaal-rechtse Duitse partij AfD aanmoedigt. Voor Timothy Snyder, als hoogleraar geschiedenis gespecialiseerd in de Holocaust en Oost-Europa, allesbehalve verrassend. Snyder duikt in de gedachtegang van oligarchen, die elkaar steeds vaker weten te vinden op het wereldtoneel. - De verkuttificatie van het internetA7
De verkuttificatie van het internetAmerikaanse activist en schrijver Cory Doctorow over waarom de grote Amerikaanse techbedrijven ongestraft hun producten kunnen verkuttificeren, en wij ze toch blijven gebruiken. De eindeloze stroom advertenties tegenwoordig op Google, Instagram en YouTube zorgt niet alleen voor frustratie, maar ook voor oprechte zorgen. Doctorow bedacht de term Enshitiffication voor wat er misgaat met het internet en maakte een doorwrochte analyse hoe dat heeft kunnen gebeuren. Want het klassieke idee, dat als een product of dienst niet goed meer is de vrije markt vanzelf overstapt op betere alternatieven, geldt niet meer in de digitale economie. - De moord op het kapitalismeA8
De moord op het kapitalismeKapitalisme is niet alleen stuk, maar ook vervangen door iets veel ergers, volgens econoom en voormalig minister van Financiën in Griekenland, Yanis Varoufakis. Hij bestudeert al jaren de ontwikkelingen van de markt en stelt dat kapitalisme op zijn laatste benen loopt en is ingehaald door iets nieuws. In zijn boek Technofeudalism: What killed capitalism, noemt hij het nieuwe systeem technofeodalisme. Een traditionele kapitalist gaf 85 procent van de winst aan de werknemers. Bij een bedrijf als Meta krijgen werknemers maar een procent. - Weg met de superrijkenA9
Weg met de superrijkenIngrid Robeyns (1972) is econoom en filosoof en als hoogleraar Ethiek van Instituties verbonden aan de Universiteit Utrecht. Ze is de grondlegger van het limitarisme. We moeten volgens Robeyns naar een systeem waarin de sterkste schouders daadwerkelijk de zwaarste lasten dragen en ongelijkheden worden ingeperkt. Het overtollige geld van de superrijken kan mens en samenleving veel goeds opleveren. En daar profiteert uiteindelijk iedereen van, ook de superrijken zelf. - Weg met de diploma-arrogantieA10
Weg met de diploma-arrogantieNiet klasse maar verdienste zal ieders positie in het leven bepalen. Weg met de aristocratie, leve de meritocratie, waar iedereen gelijke kansen zou hebben aan de start, en zij die het verdienen allemaal zouden eindigen als winnaars. Maar volgens wetenschapper en politiek filosoof Michael Sandel is de meritocratie een plausibele oorzaak van het opkomend fascisme. Want impliciet betekent het: als je het moeilijk hebt en geen diploma behaalt, dan moet dat wel je eigen schuld zijn. Bij veel mensen leidde dat tot wrok en woede. - Consultant aan de machtA11
Consultant aan de machtEen gesprek met Mariana Mazzucato naar aanleiding van haar boek The Big Con, over hoe consultants onze bedrijven verzwakken, onze overheden uithollen en onze economieën schaden. Jong talent verkiest een consultantbaan massaal boven werken voor de overheid. Met als gevolg dat er weinig tot geen kennis meer is bij overheden. De consultancy-industrie springt handig in dat gat, waarbij niet alleen adviezen uit worden gebracht, maar ook beleid uitgevoerd wordt. Grote adviesbureaus wekken de indruk dat ze objectieve expertise aanbieden, maar hun doel is vooral om de overheid zo lang mogelijk afhankelijk te maken. - Waarom de werkelijkheid niet bestaatA12
Waarom de werkelijkheid niet bestaatCarlo Rovelli is theoretisch natuurkundige en kwantummechanica is zijn grote liefde. Hij betoogt dat dé werkelijkheid niet bestaat, omdat de werkelijkheid die wij ervaren vooral ontstaat uit de interactie die we ermee hebben. Wij creëren onze werkelijkheid zelf, en als we gaan inzien dat individuele, ondeelbare delen niet bestaan en alles om ons heen enkel betekenis krijgt door de relaties met andere dingen en gebeurtenissen, gaan we onszelf ook anders zien. Dat inzicht zette Rovelli aan tot politiek activisme, want ons denken en handelen verandert de wereld. Hij wordt dan ook wel de poëet van de natuurkunde genoemd. - Heeft satire nog toekomst?A13
Heeft satire nog toekomst?De democratie staat onder druk en in het post-truth-tijdperk heeft de waarheid plaats gemaakt voor spektakel. Hoe kunnen we, nu de werkelijkheid absurder lijkt dan ooit, het beste de macht bevragen? Vraagt deze steeds absurdere werkelijkheid om een andere manier van verzet? We volgen een actie van The Yes Men, Amerikaans kunstcollectief dat identiteitsdiefstal gebruikt om de politiek te bevragen. En een ontmoeting met het Duitse kunstcollectief Das Zentrum für Politische Schönheit dat aandacht vraagt voor de opkomst van AfD, en hoe. - De schaduwkant van de energietransitieA14
De schaduwkant van de energietransitieDe Franse journalist Guillaume Pitron waarschuwt voor de schaduwkant van de energietransitie en digitalisering. Zeldzame metalen zijn essentieel voor de productie van elektrische voertuigen, straaljagers, windturbines en zonnepanelen, maar ook voor onze smartphones, computers, tablets en andere alledaagse apparaten. Maar de meeste mensen weten eigenlijk heel weinig over de manier waarop ze worden gewonnen, of over de ecologische en geopolitieke kosten hiervan. Pitron schreef het boek The Rare Metals War: the dark side of clean energy and digital technologies. - Zijn we alleen in het universum?A15
Zijn we alleen in het universum?Sterrenkundige Casper Farret Jentink werkt diep in de bossen boven Genève aan een van de grootste vragen die de mensheid zich ooit stelde: zijn we alleen in het universum? We worden alleen geboren, we sterven alleen, en daartussenin proberen we te begrijpen wat het betekent om er überhaupt te zijn. In een werkplaats, half sterrenwacht, half sciencefiction-decor, bouwt sterrenkundige Casper Farret Jentink met Zwitserse precisie instrumenten die het licht van verre sterren tot op vijf siliciumatomen nauwkeurig kunnen meten, op zoek naar een tweede aarde. - Drones die denkenA17
Drones die denkenHet moment waarop de mensheid op het punt staat iets te scheppen dat kan denken, leren, voelen, of zelfs wil overleven, misschien ten koste van ons, lijkt soms dichterbij dan ooit. Kunnen we de toekomst voorspellen om onszelf te beschermen? Of zijn we juist bezig iets te creëren dat ons eigen begrip te boven zal gaan? Cognitief wetenschapper Marie Safar Postma probeert ons bewustzijn te begrijpen door systemen te ontwerpen en te bouwen die niet alleen waarnemen, maar ook anticiperen, en leren.