TegenlichtSeizoen 18
AL
Tegenlicht in Dutch or Backlight in English is a series of television documentaries by the VPRO, a Dutch public broadcasting organisation. Backlight "aims to grasp the quintessence of prominent trends and developments" in the practice of critical journalism, and tries to improve understanding of the intricate inner workings of our modern society.
Where to Watch Tegenlicht • Seizoen 18
24 Episodes
- In de ban van het bos
A1In de ban van het bosEr is nog maar een fractie over van het oerbos dat de aarde ooit bedekte. Schrijvers en wetenschappers wijzen op wat we kunnen leren van de oeroude intelligentie van bossen en van de samenwerking tussen bomen onderling. Met o.a.: Bestsellerauteur Annie Proulx schreef een roman over de ontbossing van Noord-Amerika. Ze wijst op de gebalanceerde, respectvolle relatie die de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika hadden met de natuur. Activist Ken Wu adopteerde op Vancouver Island de eeuwenoude, zeventig meter hoge Douglasspar 'Big Lonely Doug'. Hoogleraar bosecologie Robin Wall Kimmerer combineert haar wortels in de Potawatomi-stam met wetenschappelijke methodes en leert haar studenten luisteren naar wat miljoenen jaren oude levensvormen ons te vertellen hebben. Bomenonderzoeker Suzanne Simard legde complexe systemen bloot waarin bomen met elkaar communiceren. Zij ziet bossen als gemeenschappen die meer aan ons verwant zijn dan je op het eerste gezicht zou zeggen. - Plattelandspioniers
A2PlattelandspioniersNederlandse plattelandspioniers geven vorm aan nieuwe manieren van voedsel verbouwen, duurzaam leven en gemeenschapszin. Wat kunnen we van deze vernieuwers leren? Het Friese dorpje Wijnjewoude heeft een eigen energiecoöperatie opgericht, waarin groene stroom wordt opgewekt. Met als volgende stap: het vergisten van koeienmest om zo zelf biogas te produceren. De stichting Herenboeren in Boxtel is een corporatie van huishoudens die samen een stuk land hebben aangekocht, een boer in dienst hebben genomen en in ruil daarvoor goedkope, biologische aardappels, groenten, vlees en fruit ontvangen. Het Voedselbos in Groesbeek is een botanisch project waar vierhonderd eetbare soorten door elkaar zijn geplant. De opbrengst is tien keer zo hoog als die in de reguliere landbouw. Exclusieve restaurants, lokale bierbrouwers en ambtenaren van het ministerie zijn dagelijks in deze paradijstuin te vinden. - Waterlanders
A3WaterlandersDe zeespiegel stijgt en de bodem zakt. Zullen dijken en waterschappen de komende honderd jaar nog wel toereikend zijn om ons tegen het water te beschermen? Hoe gaan we om met de fundamentele onzekerheid omtrent de zeespiegelstijging en welke invloed heeft het op de Nederlandse identiteit? Hoeveel zal de zeespiegel de komende honderd jaar stijgen? De verwachtingen lopen zover uiteen, van dertig centimeter tot drie meter, dat deze ingebedde onzekerheid de voornaamste uitdaging is waarvoor ingenieurs, landschapsarchitecten en beleidsmakers staan. Welke oplossingen zijn zo wendbaar dat ze toepasbaar zijn op alle mogelijke scenario's? In de Krimpenerwaard is de situatie al nijpend en de nieuwe strijd tegen het water is al begonnen. - Overleven in de chaos
A4Overleven in de chaosDe wereld anno 2019 is grenzeloos en vol prikkels, complexe informatie en alternatieve waarheden. Wat voor effect heeft dat op onze mentale gesteldheid en op die van de samenleving als geheel? Nooit eerder leefde de mens in zo'n vrije, veilige en toegankelijke wereld, toch heeft deze ook een keerzijde: de mens vraagt veel van zijn eigen vermogen. Waarom zijn we bang, terwijl de wereld nog nooit zo veilig was? Waarom voelen we ons steeds vaker depressief en eenzaam, terwijl de wereld nog nooit zo toegankelijk en verbonden was? De Noorse socioloog Kari Norgaard, de Britse neuroloog Anil Seth en de Vlaamse psychiater en filosoof Damiaan Denys geven hun visie. - De Zaak Shell
A5De Zaak ShellHoe verloopt de overstap van Shell naar duurzame energie? In Tegenlicht vier mensen die Shell willen vergroenen: een klimaatadvocaat, een jonge aandeelhouder, een energiejournalist en een oud-bestuursvoorzitter. Royal Dutch Shell is verantwoordelijk voor 1,8% van de wereldwijde CO2-uitstoot sinds het begin van de Industriële Revolutie. Wat is er nodig om zo'n groot internationaal bedrijf van koers te laten wijzigen? Bestaat de energiegigant überhaupt nog in 2050? En zo ja, wat voor een bedrijf zal het dan zijn? - Voorbij de emoji
A6Voorbij de emojiHet lukt regisseur Mea Dols de Jong binnen te komen bij het moeilijk toegankelijke Emoji Committee van Unicode in Californië. De microwereld van emoji's blijkt een afspiegeling van de 'echte'. Er is weinig bekend over het Emoji Committee van Unicode, maar dit gezelschap bestaande uit afgevaardigden van grote techbedrijven bepaalt vanuit Californië welke emoji's wel of niet in ons toetsenbord komen. Mea Dols dook in de wereld achter de ogenschijnlijk onbenullige icoontjes. Wat is ervoor nodig om een nieuwe emoji op het toetsenbord van de telefoon te krijgen? En hoe ziet de toekomst van onze communicatie eruit? - Houtbouwers
A7HoutbouwersNederland staat voor een paradoxale opgave: meer woningen bouwen en minder CO2 uitstoten. Om de woningnood op te lossen moeten er voor 2050 in Nederland meer dan één miljoen woningen worden gebouwd. Als er doorgebouwd wordt met cement, beton en staal komt bij de bouw van één miljoen nieuwe woningen ongeveer 55 miljoen ton CO2 vrij. Biedt bouwen met hout de oplossing? Cross Laminated Timber (CLT) oftewel 'Kruislaaghout' veroorzaakt geen uitstoot maar slaat juist CO2 op. Bovendien kan er 'prefab', dus veel sneller mee worden gebouwd. Wat zijn de mogelijkheden en obstakels om CLT op grote schaal toe te passen in de bouw? Staan we aan de vooravond van een 'houten eeuw' of is dit te mooi om waar te zijn? Is er genoeg oppervlak voor de benodigde productiebossen? En moet 'natuur' wel op deze manier commercieel verhandeld worden? - De grote dataroof
A8De grote dataroofHarvard-professor Shoshana Zuboff ontsluiert Google en Facebook en onthult een genadeloze nieuwe fase van het kapitalisme, waarin de burger zelf als grondstof fungeert. Hoe kan hij de zeggenschap over zijn data terugkrijgen? In 2000 ontdekten Google-oprichters Larry Page en Sergey Brin dat de 'restdata' die mensen achterlaten bij hun zoekopdrachten op het internet zeer waardevol en verhandelbaar zijn, omdat ze gebruikt kunnen worden om het gedrag van de internetgebruiker te voorspellen. Er ontstond een compleet nieuw businessmodel, waarmee de techgiganten inmiddels steeds meer macht naar zich toe trekken. Ondertussen wordt de democratie uitgehold en de ongelijkheid in de wereld verder vergroot, volgens Zuboff. Hoe heeft het zover kunnen komen? Wat zijn de alternatieven? Kunnen samenleving en politiek nog een vuist maken tegen deze grote dataroof? - Hongkongs nieuwe helden
A9Hongkongs nieuwe heldenVoormalig China-correspondent Floris-Jan van Luyn volgt vier actievoerders in Hongkong, die sinds april 2019 strijden tegen het machtige China: scholieren Amy en Edwin, student Charlotte en vijftiger Victoria. Wat kunnen wij in Nederland van hen leren? Met een indrukwekkend uithoudingsvermogen zetten zij succesvol nieuwe middelen en tactieken in om de toekomst van hun stad veilig te stellen. Van Luyn spreekt met hen over 'het nieuwe demonstreren', de angst voor China en hoe het nu verder moet met Hongkong. Een filmische vertelling over een patstelling. - Matchmakers in migratie
A10Matchmakers in migratieHoe de Turks-Koerdische migrant Hamdi Ulukaya de VS verovert met zijn yoghurtmerk Chobani en daarmee het internationale bedrijfsleven een gouden idee aanreikt: overleven dankzij nieuwkomers. In 2005 koopt Ulukaya een verlaten yoghurtfabriek in de staat New York en in no time domineert zijn Griekse-yoghurtmerk Chobani het koelvak in de Amerikaanse supermarkten. Ulukaya's bedrijfsvoering wijkt af van die van zijn concurrenten: fulltime werknemers kunnen aandelen verwerven en meer dan dertig procent van het personeel bestaat uit vluchtelingen en migranten. Ulukaya probeert met zijn initiatief Tent Partnership for Refugees andere CEO's te bewegen zijn voorbeeld te volgen. Volgens hem kan het bedrijfsleven bij uitstek een sleutelrol spelen in de aanpak van zaken als groeiende inkomensongelijkheid, werkgelegenheid in krimpgebieden, integratie en racisme. - Gewoon gek
A11Gewoon gekBijna 90.000 mensen staan in Nederland op de wachtlijst voor geestelijke gezondheidszorg. Een miljoen mensen heeft direct of indirect met een psychische aandoening te maken. Er moet iets veranderen, maar hoe? Wat is de grens tussen normaal en abnormaal? Zou die in de toekomst ook kunnen verschuiven? Hoe ziet de toekomst van de geestelijke gezondheidszorg eruit? In deze aflevering nieuwe Nederlandse zorginitiatieven en innovaties van pioniers. Met wetenschappers, filosofen en ervaringsdeskundigen die zich inzetten om verandering binnen de psychische zorg te bewerkstelligen. Aan het woord komen o.a. psychiater prof. dr. Floortje Scheepers, psychiater Jules Tielens, filosoof Sander Voerman en zorgondernemer Bram van der Leden. - Alfamannen
A12AlfamannenDe zogenaamde manosphere heeft eind jaren 10 een sterke groei doorgemaakt. Veel mannen in deze beweging vinden de wereld te veel gefeminiseerd. Wie zijn deze mannen precies? Waar worstelen zij mee? Een schets van de mogelijke toekomstige man-vrouwverhoudingen. Het online mannendomein wordt in de mainstream media vooral in verband gebracht met extreemrechts. Maar is dit wel het hele verhaal? De Amerikaanse journalist en feminist Hanna Rosin kwam tot een opmerkelijke conclusie: de westerse postindustriële samenleving is vooral gunstig voor vrouwen. Mannen delven in toenemende mate het onderspit. Hoe verhoudt de worsteling van mannen zich tot de toenemende macht van vrouwen? Met o.a. Hanna Rosin, Warren Farrell, Rollo Tomassi en Elliott Hulse. - Future food
A13Future foodDe grenzen van ons wereldwijde voedselsysteem zijn bereikt. Waar komt ons eten in 2040 vandaan en hoe wordt het bereid? Techniekfilosoof Koert van Mensvoort kijkt met vijf gasten naar het menu van de toekomst. Het klimaat en onze gezondheid lijden onder het huidige systeem van voedselproductie, dat niet alle mensen kan voeden en de aarde uitput. Er moet snel iets veranderen, maar in welke richting? De voedselindustrie trekt wereldwijd het meeste investeringskapitaal aan, want wie weet wat wij willen eten, kan negen miljard monden gaan voeden. Moet er vooral ingezet worden op lokaal geproduceerd voedsel met korte en circulaire ketens van producent naar consument? Of kunnen al die monden straks alleen gevoed worden met behulp van technologische innovatie en eten uit het lab? Gasten: Joris Bijdendijk, Marije Vogelzang, Michel MacDonald, Manfred Aben en Katinka Versendaal. - Virus van morgen
A14Virus van morgenHoe ziet het virus van de toekomst eruit en hoe kunnen mensen zich ertegen wapenen? Een gesprek met virusjager Ron Fouchier, viroloog aan het Erasmus MC en een internationale sleutelfiguur in de virologie. Voor veel artsen en wetenschappers komt de coronacrisis niet als een verrassing. Virussen ontwikkelen zich snel en slim. In een geglobaliseerde wereld is niemand onvindbaar voor het volgende virus. Hoe ziet het virus van morgen eruit? Kunnen mensen ook slimmer worden en zich wapenen? Virussen veroorzaken rampspoed, maar kunnen ook onze vriend zijn. Daarom wil Ron Fouchier ook 'uitgeklede' virussen produceren om ziektes zoals alvleesklierkanker of hersentumoren te genezen met nieuwe virustherapieën. Met: Ron Fouchier en Marion Koopmans. - Corona Crash
A15Corona CrashHet coronavirus raast niet alleen door de wereld, maar ook door de financiële markten. Wat gebeurt er in die parallelle wereld, waar beursvloeren worden gesloten, de handel regelmatig wordt stilgezet en sommigen alweer op koopjesjacht gaan? VPRO Tegenlicht neemt via videoconferencing de temperatuur op van de wereldwijde financiële markten met een bont gezelschap aan investeerders, traders en financieel analisten, van Beijing tot Chicago. Mensen die veel te verliezen hebben, maar het veelal ook kunnen dragen. De vragen aan deze insiders waren simpel: hoe ervaar jij de achtbaan die de financiële markten nu doormaken? Hoe ben je erdoor geraakt? Wat heb je gedaan? Wat heb je gezien? En waar denk je dat we naartoe op weg zijn? Een kijk op de achterkant van de coronacrash. Met o.a.: Charles Liu, Joachim Klement, Marc Faber en Jennifer Chan. - Virus vergezichten
A16Virus vergezichtenHoe komen wij tevoorschijn uit de coronaquarantaine? Als ándere mensen? In een ander soort samenleving? Of wordt het business as usual? Tegenlicht spreekt met internationaal vermaard trendvoorspeller Lidewij Edelkoort en met psychiater Dirk de Wachter. Welke vergezichten zien zij na deze gedwongen stilstand? Kan de quarantaine-ervaring ons wijzer maken? Komt er straks een 'Big Reset'? En wat is er nodig om deze crisis nu eens wél als een kans voor blijvende verandering te benutten? - Kijken naar de rijken
A17Kijken naar de rijkenOok in Nederland groeit de economische ongelijkheid; een duik in de wereld van het grote geld. Wat is het effect van de belastingontduiking door de superrijken op de publieke sector, zoals onderwijs en zorg? Welke middelen hebben we om de groeiende kloof tussen arm en rijk te beteugelen? Zou er naast een armoedegrens ook een bovengrens voor vermogens moeten komen? Nederland is een belastingparadijs voor de superrijken. Filantropen geven gul, maar ontwijken vaak de normale belastingen, een sigaar uit eigen doos dus. Waarom worden de rijken niet net als de gewone burgers belast? En wat als dat wel zou gebeuren? Met o.a. Anand Giridharadas, prof. dr. Ingrid Robeyns, Jos van Hezewijk, Frits Mostert en Gabriel Zucman. - Taxi in lockdown
A18Taxi in lockdownTaxichauffeurs worden wereldwijd hard geraakt door de coronacrisis. Ze hebben vaak grote investeringen gedaan, ze verliezen inkomen én lopen een groot risico op besmetting. Tegenlicht rijdt in Amsterdam, Wuhan, Teheran, Tel Aviv en Nairobi mee met zelfstandige taxichauffeurs. Zij laten hun leven, hun werk en hun verlaten steden zien. Hoe worden zij geraakt door het gebrek aan werk? Hoe gaan ze om met het besmettingsgevaar? Hoe houden ze hun wagen schoon? Hoe ziet hun gezinsleven eruit? En welke klanten vervoeren ze nog wel? - Rebellen tegen reclame
A19Rebellen tegen reclameEen toekomst zonder reclame, kan dat? En hoe zou die eruit kunnen zien? Een wereldwijde voorhoede van activisten, politici, wetenschappers en juristen vecht tegen de overvloed aan reclameboodschappen, zoals billboards en straatreclame. Tegenlicht kijkt met zes rebellen tegen reclame naar een toekomst zonder advertenties. Met: jurist Ramsi Woodcock (VS), burgemeester Éric Piolle en wethouder Lucille Lheureux (Grenoble), stadsetnograaf Thomas Dekeyser (B) en anti-reclameactivisten Alex Montvernay (F) en Vyvian Raoul (GB). - The bigger picture
A20The bigger pictureIn hoeverre zal de coronacrisis een kantelmoment in ons mondiale systeem worden? Tegenlicht zoomt uit en probeert met o.a. schrijfster en politiek activiste Arundhati Roy het grotere plaatje te zien. Arundhati schreef een vlijmscherpe analyse van deze wereldcrisis in de Financial Times en deed een strijdbare oproep om lering te trekken uit het kortzichtige narcisme dat vele leiders tentoonspreiden en om met z'n allen een nieuwe, betere wereld te bouwen. Gaat de coronacrisis het einde inluiden van de globalisering die we de afgelopen decennia hebben meegemaakt? Zal de greep van centrale overheden op burgers toenemen? Wie zijn straks de slachtoffers en wie de winnaars? Of tonen zich juist de contouren van een nieuw en meer toekomstbestendig wereldsysteem? Met o.a. Arundhati Roy, Ian Goldin en Maarten Schinkel. - Duurzaam nu of nooit
A21Duurzaam nu of nooitDe coronacrisis als kans voor een schonere toekomst. Hoe doen we dat? Als er toch honderden miljarden uitgegeven gaan worden om de economische crisis te bestrijden, kan dat geld dan ook meteen gebruikt worden om de omslag te maken naar een duurzame economie met veel minder CO2-uitstoot? Met o.a. Marjan Minnesma, Joyeeta Gupta, Bas Eickhout en Tom Rivett-Carnac. - Aan het front van de informatieoorlog
A22Aan het front van de informatieoorlogDe nieuwe oorlogsdreiging komt via onze newsfeeds. Tegenlicht duikt in de loopgraven van de informatieoorlog, bevolkt door Nederlandse soldaten, Litouwse elfen en Letse televisiepresentatoren. Trollen produceren voortdurend nepnieuwsberichten voor sociale media en nieuwssites. Doel: verwarring zaaien en groepen tegen elkaar uitspelen. Wie van dichtbij wil zien hoe de oorlog van de toekomst eruit ziet, moet naar de Baltische staten. - Lekker conservatief
A23Lekker conservatiefZe zijn jong, slim en met velen, het is weer hip om conservatief te zijn. Wie zijn die nieuwe conservatieven? Hoe ziet de gedroomde samenleving van jong rechts eruit? Hoe gaat het bondgenootschap tussen oud en nieuw rechts vorm krijgen? Oude christelijke partijen als de SGP zoeken toenadering tot deze frisse bondgenoten op de rechterflank, die zich op hun beurt met trots 'cultuurchristenen' noemen. We portretteren Tom de Nooijer, SGP'er en jongste gemeenteraadslid van Nederland. Hij zoekt aansluiting bij Forum voor Democratie. Robert Lemm, ook wel 'de fluisteraar van Thiery Baudet' verkondigt een donkere toekomst voor Europa. Volgens hem wordt het moderne Europa gekenmerkt door migratie en de opkomst van de islam, mede door het verlaten en vergeten van de tradities en het christendom als grondslag. - China: Alles onder controle
A24China: Alles onder controleDe rol van China is in de wereld na corona belangrijker dan ooit, maar betrouwbare informatie is moeilijk te krijgen. Hoe kunnen we het land beter begrijpen nu het zijn invloed vergroot? Met kunstenaar Ai Weiwei, econoom Peter Ho en activist Gwyneth Kwai-lam Ho. Cijfers kloppen lang niet altijd, kritische stemmen worden niet op prijs gesteld en Chinese burgers, die zich onafhankelijk uiten over het beleid van de Communistische Partij, lopen grote risico's. Wat speelt er nu precies in China?