TegenlichtSeizoen 14
AL
Tegenlicht in Dutch or Backlight in English is a series of television documentaries by the VPRO, a Dutch public broadcasting organisation. Backlight "aims to grasp the quintessence of prominent trends and developments" in the practice of critical journalism, and tries to improve understanding of the intricate inner workings of our modern society.
Where to Watch Tegenlicht • Seizoen 14
28 Episodes
- Uitverkoop van GriekenlandA1
Uitverkoop van GriekenlandNu een Grexit lijkt te zijn afgewend en de strengste bezuinigingsmaatregelen ooit zijn afgekondigd, komt Griekenland in een nieuwe fase. De welvaartsstaat wordt verder ontmanteld en alle staatseigendommen worden gewogen en verkocht. Welke kapers zijn er op de kust en hoe zal de Griekse uitverkoop het land veranderen? Ruim een half jaar na hun aantreden moeten de nieuwe politieke leiders van Griekenland schoorvoetend toegeven dat zij hun strijd met de Europese schuldeisers hebben verloren, heeft Tsipras de handdoek in de ring gegooid en komen er nieuwe verkiezingen. Andere ideeën krijgen meer gewicht. Maar wat zijn die? Kunnen de Grieken het heft in eigen handen nemen of komt de hulp toch van buiten? Op dit kruispunt van ontwikkelingen belicht VPRO Tegenlicht drie opties voor Griekenland. - De klimaatzaakA2
De klimaatzaakDoet de Nederlandse overheid alles wat in haar vermogen ligt om opwarming van de aarde tegen te gaan? 900 klagers en milieuorganisatie Urgenda vonden van niet. De Limburgse advocaat Roger Cox spande namens hen een rechtszaak aan tegen de Nederlandse staat en werd in het gelijk gesteld. Het inmiddels historische Urgenda-vonnis kreeg wereldwijd aandacht en navolging en verplicht de Nederlandse staat tot een CO2-emissiereductie van 25% in 2020, zoals in het verdrag van Kyoto is vastgelegd. VPRO Tegenlicht volgde het proces van dichtbij en laat zien dat één man wel degelijk het verschil kan maken. - TTIP: Recht van de sterksteA3
TTIP: Recht van de sterksteHet voorgenomen vrijhandelsverdrag tussen de VS en Europa (TTIP) leidt tot zorgen over het Europese zelfbeschikkingsrecht. Volgens minister van handel Liliane Ploumen zou TTIP in 2016 al werkelijkheid kunnen worden; de onderhandelingen zijn in volle gang. Als de EU het handelsverdrag ratificeert, vrezen critici dat Noord-Amerikaanse normen en waarden ten aanzien van (voedsel-)veiligheid, arbeidsrechten en consumentenrechten zwaarder zullen gaan wegen. Geeft Europa aangaande belangrijke collectieve verworvenheden en burgerbescherming niet zijn zelfbeschikkingsrecht op? Het onderdeel in het handelsverdrag dat het meeste ter discussie staat is ISDS, het 'investor-state dispute settlement', op basis waarvan bedrijven de wetten en regels van een land kunnen aanvechten als die hun investeringen kunnen schaden. Dat stelt multinationals in staat om democratisch genomen besluiten en bestaande nationale rechtspraak te omzeilen. - Branding EuropeA4
Branding EuropeDe aantrekkingskracht van het IS kalifaat op jonge moslims, de sterke propagandamachine van het Kremlin en de onstuitbare stroom migranten aan de poorten: Europa voelt aan alle kanten de hete adem van dreiging in de nek. Het wordt steeds noodzakelijker om het bestaansrecht van Europa helder te formuleren. Een duidelijk en emotioneel verhaal over wát wij zijn en wat dat ons waard is. Waar zijn de pleitbezorgers van onze gedeelde Europese normen en waarden? In Brussel is met Europees geld een centrum opgericht dat een 'counter-narrative', een tegenverhaal, moet ontwikkelen als antwoord op IS. Een aantrekkelijk verhaal, vormgegeven en verwoord door de beste reclame- en communicatiemensen, om jonge moslims te overtuigen van het verhaal Europa. Een andere denktank is op hetzelfde moment bezig de berichten van Poetins propagandamachine te ontrafelen en ontkrachten. Maar wat zijn onze gedeelde Europese normen en waarden? En waar vinden we de sterkste pleitbezorgers? - De Slimme StaatA6
De Slimme StaatMen denkt dat nieuwe technologie wordt ontwikkeld door hippe bedrijven als Google en Apple. Maar is dat wel zo? Welke rol spelen overheid en het bedrijfsleven in het Europese innovatieklimaat? De iPhone kan niet zonder internet, gps en touchscreentechnologie. Al deze onderdelen vinden hun oorsprong niet bij Apple, maar bij onderzoeksinstituten, universiteiten en door de overheid gesubsidieerde bedrijven. VPRO Tegenlicht onderzoekt waar nieuwe technologieën, van medicijnen tot technische snufjes, precies vandaan komen, wie voor de ontwikkeling betaalt en wie eraan verdient. - Het Bitcoin-evangelie
A7Het Bitcoin-evangelieWat als wij zonder banken zelf geld zouden kunnen creëren? Geld dat niet te vervalsen is, in waarde niet áf- maar juist toeneemt en zonder transactiekosten wereldwijd kan worden verstuurd. Het bestaat en wordt door sommigen ook wel gezien als de digitale versie van goud: bitcoin. Is dit inderdaad een perfect bankloos alternatief voor een falende financiële sector of hevelen we simpelweg de macht van de bestaande elite over naar een nieuwe? Toen de financiële wereld in 2008 instortte, presenteerde een mysterieus genie, ook wel bekend onder de schuilnaam 'Satoshi Nakamoto', de architectuur voor het perfecte, bankloze geld. Bitcoin is niet te vervalsen en kan met één muisklik zonder transactiekosten wereldwijd worden verstuurd. Tot op de dag van vandaag weet niemand wie hij is, maar zijn uitvinding van de eerste decentrale 'crypto currency' werd in een paar jaar wereldberoemd. - Het einde van bezitA8
Het einde van bezitWe staan op de grens van een wezenlijke gedragsverandering. Het productiemodel waarin mensen werken om dingen te kunnen kopen loopt op zijn eind. We willen niet bezitten, we willen toegang hebben en gebruiken. Wel de lusten, niet de lasten: 'Don't own, enjoy!' Wat betekent dat voor de manier waarop producten worden gemaakt, hoe wij bouwen, voor innovatie en voor economische groei? Onze smartphone is al na twee jaar niet meer up-to-date. Een printer begeeft het per definitie na 4000 kopieën. Producten worden zo ontworpen dat ze gepland snel verouderen, terwijl het einde van de aanwezige grondstoffen met een razende vaart in zicht komt en onze afvalbergen groeien. Maar stel dat we geen lampen meer kopen maar licht. - Advocaat van de aardeA9
Advocaat van de aardeDe wereld kent vier internationale misdrijven: oorlogsmisdrijven, genocide, foltering en misdaden tegen de menselijkheid. De Spaanse onderzoeksrechter Baltasar Garzón en de Schotse advocaat Polly Higgins vinden dat aan deze zeer ernstige schendingen van het internationale recht een vijfde dient te worden toegevoegd: ecocide. Slagen Higgins en Garzón er uiteindelijk in genoeg steun te verwerven om ecocide erkend te krijgen en daarmee de grootschalige vernietiging van onze ecosystemen voorgoed en écht hoog op de internationaal-politieke agenda te zetten? De Schotse Polly Higgins werd voor gek verklaard toen ze voor het eerst riep dat de aarde een advocaat nodig heeft. Degenen die ecologische verwoesting teweeg brengen zouden daarvoor aansprakelijk gesteld moeten kunnen worden. En dus aangeklaagd, gedagvaard en gestraft. - Een paar graden minderA10
Een paar graden minderBeroemd econoom Jeffrey Sachs heeft in de aanloop naar de Klimaattop in Parijs een team van internationale wetenschappers verzameld. Aan de hand van innoverende fossielvrije projecten in China, Canada en de Verenigde Staten laten zij zien hoe landen hun CO2-uitstoot kunnen verminderen. Dit alles om de gemiddelde mondiale temperatuurstijging beneden de twee graden Celsius te houden en catastrofale gevolgen voor onze aarde te vermijden. Sachs, ook wel 'de man met een plan' genoemd, heeft een missie: hij wil de dat de aarde voor het jaar 2050 niet meer dan twee graden Celsius opwarmt. Dit doel is in zijn ogen cruciaal omdat overschrijding van deze extra twee graden Celsius catastrofale gevolgen voor onze aarde kan hebben. Het is van het grootste belang dat wij onze CO2 uitstoot, grotendeels afkomstig door het gebruik van fossiele brandstoffen, halveren. En dit is niet onmogelijk volgens Jeffrey Sachs. - Fossielvrij
A11FossielvrijEen groeiende groep verontruste burgers vertrouwt niet meer op de politiek om klimaatverandering aan te pakken. Ze richten zich op de financiële sector en krijgen hulp uit onverwachte hoek. Grote banken als HSBC, Citi bank en toezichthouder The Bank of England waarschuwen sinds kort voor de zogenaamde 'carbon bubble'. Investeren in kolen, olie en gas zorgt niet alleen voor stijgende temperaturen maar brengt aanzienlijke financiële risico's met zich mee voor bijvoorbeeld de pensioenen. Met dit nieuwe wapen in handen roepen de actievoerders pensioenfondsen, universiteiten en andere fondsen op om hun investeringen in fossiele brandstoffen af te bouwen. - Race naar de ruimte
A12Race naar de ruimteWe staan aan het begin van de kolonisatie van de ruimte. Talloze partijen koesteren grote ambities om de ruimte te verkennen voor toerisme, transport en grondstoffen. Het is een race waarbij langzaam maar zeker de noodzaak van heldere spelregels voor het betreden en gebruik van die ruimte duidelijk wordt. Ruimtejurist Frans von der Dunk is momenteel een van de weinigen op de wereld die daarin duidelijkheid probeert te scheppen. De race naar de ruimte gaat over de claims die gemaakt kunnen worden, op de ruimte zelf, op de verschillende planeten en op asteroïden. Iedereen lijkt nu wel naar de ruimte te willen. Of je nu de nationale vlag van China, Tsjechië of Israël wilt planten of grondstoffen wilt winnen. Of je bedrijf Deep Space Industries of Planetary Resources is of dat je Elon Musk dan wel Richard Branson heet. Landen hebben strategische en politieke belangen, bedrijven hebben commerciële belangen en steeds meer vermogende avonturiers willen op ruimteontdekkingsreis. - Onderhandelaar in oorlogstijdA13
Onderhandelaar in oorlogstijdLibanon kent inmiddels meer dan 1,2 miljoen Syrische vluchtelingen op een bevolking van vier miljoen mensen. Welke impact heeft het grote aantal vluchtelingen op het toch al wankele evenwicht in de regio? Hoe gaan de Libanezen om met hun nieuwe inwoners? De Nederlandse Sigrid Kaag, die als VN-gezant speciaal is belast met dit vluchtelingenvraagstuk in Libanon, rapporteert haar bevindingen aan de VN en probeert oplossingen te vinden voor een welhaast onoplosbaar conflict. VPRO Tegenlicht volgt de Nederlandse bij haar missie in een land waar één op de vier inwoners vluchteling is. - Wijze lessen uit het Midden-OostenA14
Wijze lessen uit het Midden-OostenIn Genève is het overleg over de toekomst van Syrië hervat. Hoe zou een plausibel toekomstscenario voor het Midden-Oosten eruit kunnen zien? De gevolgen van het conflict, de grote vluchtelingenstromen en vele aanslagen zoals in Parijs en Beiroet maakt de vraag hoe het zo gekomen is met de dag urgenter. VPRO Tegenlicht duikt diep in de archieven, om via gebeurtenissen uit het nabije verleden vooruit te blikken. Welke lering valt er te trekken, zodat we beter kunnen begrijpen hoe de toekomst van deze regio eruit zal zien? - Na de revolutieA15
Na de revolutieIn de lente van 2011 namen in Spanje grote aantallen demonstranten de openbare pleinen over. Zij eisten stopzetting van de bezuinigingen, de huisuitzettingen en de uitverkoop aan de banken. Ook op de pleinen van Tunis, Kiev, Amsterdam, Cairo, Istanbul en Tel Aviv kwamen de laatste jaren mensen massaal in protest om hun eisen voor verandering kracht bij te zetten. Maar wat gebeurde er na de demonstraties op het plein? Wat zijn de mogelijkheden als de stem van de menigte verstomt? Hoe worden de breedgedragen eisen daarna omgesmeed tot echte verandering? VPRO Tegenlicht spreekt met voormalige pleinactivisten uit Tunis, Tel Aviv en Barcelona over hun keuzes na de massamobilisaties. - Tinder loveA16
Tinder loveTalloze apps en sites worden speciaal ontworpen met het doel onze behoefte aan seks en intimiteit te bevredigen en te gelde te maken. Hoe veranderen menselijke relaties als seks en intimiteit zich steeds meer in het virtuele domein afspelen? Hoe beïnvloedt technologie de manier waarop we intimiteit beleven en relaties aangaan? Tinder, OkCupid, chatbots of de nieuwste virtual-reality porno kunnen onze droompartner dichterbij halen dan ooit en zo onze diepste verlangens digitaal omtoveren in vaak instant bevrediging. Verandert het beeld van de romantische liefde dat we kennen uit Hollywood door de ontelbare nieuwe manieren om onze verlangens te bevredigen? VPRO Tegenlicht spreekt met de oprichter van Tinder die zich bijna dagelijks moet verweren tegen beschuldigingen dat zijn app misschien wel het einde van de romantische liefde inluidt. - De Chinese Wereldorde
A17De Chinese WereldordeDe heersende orde van de Wereldbank en het IMF heeft sinds kort een Chinese tegenhanger, de Asian Infrastructure Investment Bank, waarmee China een enorm infrastructuurproject wil financieren om Azië en Europa met elkaar te verbinden, een nieuwe Zijderoute. Dit nieuwe internationale financiële instituut dwingt Europa kleur te bekennen. De Britten besloten om tegen het dringende advies van de Verenigde Staten in lid te worden en ook Nederland heeft zich bij het Chinese initiatief aangesloten. Volgens China-watcher Martin Jacques is dit het begin van een nieuwe Chinese wereldorde. Hoe de Chinese moderniteit van de 21e eeuw eruitziet. - De Slimme UniversiteitA18
De Slimme UniversiteitHet broeit op de universiteiten. Dat werd duidelijk toen afgelopen jaar studenten en medewerkers van de Universiteit van Amsterdam het Maagdenhuis bezetten en protesteerden tegen het sterk toenemende rendementsdenken. Maar er werd weinig gesproken over hoe onderwijs en onderzoek er in de toekomst uit zou moeten zien. Na een uitzending over de toekomst van ons basis- en voortgezet onderwijs, verdiept VPRO Tegenlicht zich nu in de ontwikkelingen binnen het hoger onderwijs. Hoe zou een toekomstbestendige universiteit er idealiter uit moeten zien? Een aantal inspirerende voorbeelden. - De Man door EuropaA19
De Man door EuropaHet oude Europa, dat decennialang zo onveranderlijk leek, lijkt in een stroomversnelling te zijn gekomen. Bestaande verhoudingen verschuiven en inspireren creatieve denkers en makers om Europa opnieuw, van onderaf, vorm te geven. De Vlaamse theatermaker Lucas de Man ging langs zeventien Europese steden op onderzoek naar onze toekomst. Lucas De Man (1982, Roeselare, België) is theatermaker bij o.a. Het Zuidelijk Toneel en stadskunstenaar van Den Bosch. In al zijn projecten streeft De Man ernaar om de publieke ruimte geen anonieme consumptiemarktplaats te laten zijn, maar een plek van verbinding, verwondering en verwarring. Waarin je als mens jezelf mag zijn; kwetsbaar, open, onwetend en krachtig. - De doorbraak van duurzaam
A20De doorbraak van duurzaamHet staat niet in de krant, maar er trekt een stille revolutie door de wereld: Duurzame energie is goedkoper aan het worden dan energie opgewekt uit fossiele brandstoffen. Dat betekent in toenemende mate dat een keuze voor wind- en zonne-energie geen ethische meer is, maar een economische. En dat zal de overgang naar duurzame energie sterk versnellen. In landen als Brazilië, Australië, Chili en delen van de Verenigde Staten is de overweging om over te gaan op duurzame energie nu al een puur economische geworden. En de komende jaren zal de prijs van zonne- en windenergie in snel tempo verder dalen, en het aantal landen waar het break-even point voor duurzame energie doorbroken wordt, verder toenemen. - Halte IstanbulA21
Halte IstanbulMet een verwoest en door burgeroorlog geteisterd Syrië aan de zuidgrens, zal Turkije in ruil voor drie miljard euro van de Europese Unie de grenzen dichthouden. Vele Syriërs, Irakezen en Afghanen weten toch door de poreuze grenzen heen te komen en trekken naar Istanbul: de poort naar Europa. Blijven ze daar of blijkt de oversteek naar Europa toch té aantrekkelijk? Duizenden mensen zijn in 2015 verdronken tijdens de oversteek naar Europa. Na het akkoord tussen Turkije en de Europese Unie zijn de controle aan de grenzen en de patrouilles langs de kust toegenomen. Turkije treedt harder op tegen mensensmokkelaars. Afgelopen jaar zijn er honderden opgepakt. Toch lukt het niet om de oversteek naar Europa in zijn geheel te voorkomen. - Vakbond van morgenA22
Vakbond van morgenDe sociale zekerheid van een groot deel van de werkende mens staat onder druk. Vast werk wordt flexibeler. Automatisering en robotisering zullen menselijk werk steeds meer verdringen. Hoe moet de werkende mens zich de komende jaren organiseren en wat is de nieuwe onderhandelingspositie? Vakbonden hebben een cruciale rol gespeeld bij de opbouw van ons stelsel van sociale zekerheid. Maar diezelfde vakbonden verzetten zich nu tegen het beschikbaar stellen van sociale voorzieningen aan de snel groeiende groep zzp'ers. Kunnen zij de nieuwe generatie werkenden nog wel vertegenwoordigen of zijn er nieuwe vormen van collectiviteit nodig? Bescherming van lonen en arbeidsrechten zijn cruciaal voor economische groei en het tegengaan van toenemende ongelijkheid. - Rendement van GelukA23
Rendement van GelukEr groeit een nieuwe tak aan de boom van onze economie. Deze noemt men 'happiness economics' of in goed Nederlands de betekenis-economie. Hierbij worden bedrijven en sociale initiatieven gestart vanuit een duidelijke maatschappelijke doelstelling en noodzaak. Dat kan vermindering van eenzaamheid zijn, de bestrijding van droogte of de verbetering van arbeidsomstandigheden. Zaken die de vrije markt links laat liggen, maar die de betrokkenen des te meer voldoening schenken. De oude economie liep vast op rendementsdenken, de nieuwe betekenis-economie draait op 'happy start-ups' en het zaaien van geluk. Onze samenleving is doordrenkt met rendementsdenken. Maar wat gebeurt er als werken en samenleven op andere waarden wordt gebaseerd dan op cijfermatig rendement en persoonlijk voordeel? Waarbij verbondenheid en gelijkheid versterkt worden. En waarmee hebzucht, individualisme en respectloosheid de kop ingedrukt kunnen worden? - Cyberjihad
A24CyberjihadJihadisten vechten een oorlog uit op social media. De propaganda die zij verspreiden wordt alsmaar professioneler. Welke virtuele wapens zet IS in om jongeren in het Westen te radicaliseren? Waarom vallen jongeren in Europa voor de 'middeleeuwse realityshow' van IS? De afgelopen vijftien jaar heeft het jihadisme ongehinderd veel online territorium kunnen veroveren. In eerste instantie verspreidde Al-Qaeda na 9/11 amateuristisch ogende video's, maar inmiddels heeft IS een professionele media-afdeling. Al-Hayat genoemd. Niet alleen de kwantiteit, maar ook de kwaliteit van jihadpropaganda is toegenomen. Onthoofdingen worden nu in slowmotion en met meerdere camera's gefilmd. Van een willekeurige aaneenschakeling van gruwelijkheden ontwikkelde de films zich de afgelopen jaren tot Hollywoodachtige actiefilms die jongeren wereldwijd weten te overtuigen van de jihadromantiek: ook jij kunt deelnemen aan een heroïsch bestaan als jihadstrijder. Van een zero in het Westen naar een hero in Syrië. - Invasie van de drones
A25Invasie van de dronesZe vliegen in zwermen, bezorgen pakjes en kunnen zo klein zijn als een insect. Drones zijn veel meer dan alleen maar wapens die door het Amerikaans leger worden ingezet tegen terrorisme. We zien ze letterlijk steeds vaker vliegen en ze duiken overal op in ons leven. In Amerika lagen meer dan een miljoen drones als speelgoed onder de kerstboom. Drones worden niet alleen steeds slimmer, maar ook met de dag goedkoper. Wat gebeurt er wanneer het luchtruim ineens toegankelijk wordt voor iedereen? Voor militairen, terroristen, hobbyisten of pakjesbezorgers. Hoe gaan we om met het feit dat we niet hoeven te weten wie zo'n drone bestuurt en wat de intenties van de vliegende robot zijn? Hoe verandert deze technologische innovatie onze relatie tot elkaar en de wereld om ons heen? - Volk, macht en VaroufakisA26
Volk, macht en VaroufakisAls Europese machthebbers niet snel gaan luisteren naar hun burgers, dan is het volgens econoom Yanis Varoufakis snel gedaan met de Europese Unie. De voormalige Griekse minister van Financiën is daarom een politieke grassroots-beweging gestart, waarmee hij de strijd aanbindt tegen degenen die de economie beheersen en de politiek kannibaliseren. Hoe ziet een nieuw, echt democratisch bestuurd Europa eruit? - Slimme StedenA27
Slimme StedenTechnologiebedrijven schetsen een aanlokkelijke toekomstvisie voor het toenemende aantal stadsbewoners. Een goed georganiseerd leven in zogenaamde smart cities waar bewoners en apparaten zijn aangesloten op The Internet of Things en alles en iedereen met elkaar verbonden is. Maar welke prijs betaalt de burger voor deze ambitieuze technologische droom? - Offline als luxeA28
Offline als luxeAltijd en overal online. Dat klinkt mooi, maar heeft een keerzijde. We zijn tot in de slaapkamer verbonden met het internet. Het is de ambitie van bedrijven als Google en Facebook om de hele wereld te verbinden, zodat we altijd en overal online zijn. In Sri Lanka laat Google luchtballonnen op die de eilandstaat van gratis wifi voorzien. Op de grond communiceren apparaten met elkaar via het Internet-of-Things. We worden 'glazen burgers' in een doorzichtig huis, levenslang aan een draadloos infuus en via smartphones permanent te volgen. Een kleine maar groeiende groep mensen neemt afscheid van het altijd verbonden bestaan en onderzoekt manieren om zelf de regie te behouden over de eigen verbondenheid. Wat kunnen we van hen leren over leven in de digitale tijd? Hoe ziet het leven eruit in de zogenaamde 'white spots', plekken zonder verbinding?